(Nhịp sống trẻ) – Nếu tạm tính tỷ lệ thu nhập là khoảng 20% so với doanh thu thì ngưỡng doanh thu phải nộp thuế – theo cá nhân tôi: hợp lý là khoảng 1 tỷ đồng/năm.
“Cây này bao nhiêu tiền? Còn cây kia bác bán bao nhiêu?”. Mỗi dịp cuối năm tôi lại lang thang ở khắp các khu chợ quê xung quanh Hà Nội. Mặc dù đường sá đông đúc, đi lại có chút khó khăn hơn nhưng cảm giác được hòa vào sinh hoạt chợ quê trong tiết trời se lạnh, và đặc biệt thi thoảng được nghe tiếng trẻ con đòi bố mẹ “ứ ừ, con muốn mua cái này cơ!”, giúp tôi có được cảm xúc bình yên và niềm vui khó diễn tả thành lời.
Theo quan sát ở nhiều chợ, chỉ một phần hàng hóa được bà con nông dân trực tiếp nuôi trồng và mang ra bán tranh thủ giá tốt đợt cuối năm, còn phần lớn vẫn là của thương nhân thu gom từ khắp nơi về phân phối cho người tiêu dùng.
Khi thói quen mua hàng ở các trung tâm thương mại và siêu thị chưa quá phổ biến, nhất là ở ngoại thành, nông thôn thì có thể nói không quá rằng, chính các thương nhân, các cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh đang là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế nước nhà. Theo số liệu Tổng cục Thống kê, cả nước hiện có 5,2 triệu hộ kinh doanh, sử dụng 9 triệu lao động, chiếm 37,5% lực lượng lao động toàn quốc.
Do vậy, mới đây khi Quốc hội thảo luận về dự án Luật Thuế thu nhập cá nhân và dự án Luật Quản lý thuế (sửa đổi), nhiều ý kiến đã quan tâm đến quy định mức 200 triệu đồng doanh thu/năm làm ngưỡng chịu thuế đối với hộ kinh doanh.
Thực ra, quy định về ngưỡng phải nộp thuế với hộ kinh doanh này không mới: ngưỡng 100 triệu đồng/năm áp dụng cho thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và giá trị gia tăng (GTGT) đã có từ năm 2021 theo Thông tư số 40/2021/TT-BTC, và sau đó được tăng lên thành 200 triệu đồng theo Luật số 48/2024/QH15. Cụ thể theo Điều 5, Luật 48 “hàng hóa, dịch vụ của hộ, cá nhân sản xuất, kinh doanh có mức doanh thu hàng năm từ 200 triệu đồng trở xuống” thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT. Đề xuất ngưỡng doanh thu 200 triệu đồng/năm phải nộp thuế TNCN là để thống nhất giữa thuế GTGT và thuế TNCN.
Khi ban hành Luật thuế GTGT năm 2024 và Thông tư 40 năm 2021, cũng chưa có nhiều ý kiến về ngưỡng 200 triệu đồng hay 100 triệu đồng. Trước đây, theo quy định tại Luật thuế TNCN số 04/2007/QH12 có hiệu lực từ năm 2009, ban đầu thu nhập từ kinh doanh của cá nhân còn được cộng vào cùng thu nhập từ tiền lương, tiền công để quyết toán thuế TNCN cuối năm; sau đó mới được tách ra để giúp việc kê khai, quyết toán được dễ dàng, tiện lợi.
Dõi theo các ý kiến trên báo và mạng xã hội, tôi hiểu rằng tâm tư của nhiều cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh với ngưỡng nộp thuế nêu trên có lẽ nằm ở mấy khía cạnh: (1) Sao lại tính thuế trên doanh thu chứ không phải là thu nhập? (2) Ngưỡng doanh thu 200 triệu đồng/năm dường như quá thấp để duy trì cuộc sống của người dân; (3) Nếu vượt ngưỡng thì phải nộp toàn bộ trên doanh thu, thay vì nộp trên số vượt. Ngoài ra, nhiều ý kiến không chỉ lo ngại về ngưỡng nộp thuế mà còn chi phí tuân thủ về sổ sách, kế toán, hóa đơn, kê khai.
Vấn đề thứ nhất có lẽ câu trả lời cũng đã khá rõ ràng: Tỷ lệ thuế tính trên doanh thu là rất thấp so với tỷ lệ tính thuế trên thu nhập. Ví dụ, theo Thông tư 40 thì tỷ lệ thuế trên doanh thu đối với hoạt động bán buôn, bán lẻ hàng hóa chỉ là 1% GTGT và 0,5% TNCN; dịch vụ ăn uống chỉ là 3% GTGT và 1% TNCN. So với tỷ lệ thuế trên thu nhập, ví dụ như tỷ lệ thuế TNCN với thu nhập từ tiền lương, tiền công là 5% đến 35% cho cá nhân cư trú; từ bản quyền là 5% hay với thu nhập từ trúng thưởng là 10% thì tỷ lệ thuế trên doanh thu như vậy là khá hợp lý.
Về vấn đề thứ hai, các ý kiến lo ngại khi lạm phát tăng theo thời gian, ngưỡng doanh thu 200 triệu đồng/năm sẽ lạc hậu. Nhiều ý kiến cũng rất có lý khi so sánh mức thu nhập phải nộp thuế của cá nhân kinh doanh và thu nhập từ tiền lương, tiền công, sau khi trừ bảo hiểm bắt buộc phải ít nhất trên 186 triệu đồng/năm (tương đương mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân 15,5 triệu đồng/tháng) mới phải nộp thuế; nếu cá nhân có thêm người phụ thuộc thì thu nhập phải hơn 200 triệu đồng/năm mới phải nộp thuế – trong khi đó ngưỡng phải nộp thuế với cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh là doanh thu từ 200 triệu đồng/năm, tính ra thu nhập có thể chỉ chiếm một phần trong doanh thu này.
Trong thực tế, tùy theo ngành nghề, địa điểm và cũng tùy theo duyên kinh doanh của mỗi người, mức thu nhập trên doanh thu sẽ rất khác nhau, nhưng nếu tạm tính tỷ lệ thu nhập là khoảng 20% so với doanh thu thì ngưỡng doanh thu phải nộp thuế – theo cá nhân tôi: hợp lý là khoảng 1 tỷ đồng/năm. Mức doanh thu 1 tỷ đồng/năm này cũng tương ứng với ngưỡng cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh phải sử dụng máy tính tiền có kết nối chuyển dữ liệu điện tử với cơ quan thuế theo quy định về hóa đơn điện tử. Và nếu chỉ phải nộp thuế TNCN trên phần vượt ngưỡng thay vì phải nộp cho toàn bộ doanh thu thì chắc chắn đây sẽ là cú hích cực lớn để cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh tự tin, mạnh dạn kê khai đúng và đủ. Tất nhiên, đây là ý kiến cá nhân; các cơ quan Nhà nước sẽ có nhiều thông tin và dữ liệu chính xác hơn để xác định ngưỡng cụ thể bao nhiêu là phù hợp nhất.
Tôi được biết rằng cơ quan Nhà nước cũng đang đề xuất sửa đổi Thông tư 88/2021/TT-BTC hướng dẫn việc lập chứng từ kế toán và ghi sổ kế toán của các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh theo hướng đơn giản, tinh gọn và dễ thực hiện hơn. Cùng với đề xuất bỏ thuế khoán và sửa đổi Luật thuế TNCN, gồm cả ngưỡng nộp thuế với hộ kinh doanh nêu trên, theo tôi nhìn tổng thể, đây là những chuyển biến hết sức tích cực để môi trường kinh doanh được an toàn, minh bạch, công bằng.
Người Việt Nam ta vốn có truyền thống kiên cường, đôn hậu, thật thà, luôn muốn tuân thủ đúng theo quy định nên tôi tin rằng người dân sẽ sẵn sàng kê khai và nộp thuế đầy đủ, miễn là quy định hợp lý, đảm bảo được đời sống. Cũng sắp cuối năm, tôi sẽ lại đi về các vùng quê và rất hy vọng rằng ở các khu vực hàng quán, phố chợ, hoạt động buôn bán cuối năm nay sẽ đông vui và nhộn nhịp hơn thường lệ.
